Đình Tư Vi

- Lịch sử hình thành

Đình Tư Vi thôn Tư Chi  là công trình văn hóa tín ngưỡng của nhân dân địa phương được xây dựng từ thời Lê Trung Hưng với quy mô lớn, chạm khắc “tứ linh, tứ quý” lộng lẫy. Trong thời kỳ kháng chiến, ngôi đình cổ đã bị phá dỡ. Sau khi hoà bình lập lại,  nhân dân dựng tạm một ngôi nhà nhỏ để bảo vệ di vật cổ vật của đình. Năm 2004, nhân dân địa phương cùng nhau công đức xây dựng lại ngôi đình quy mô to lớn, dáng vẻ truyền thống và đã sưu tầm bảo lưu được những cổ vật của đình như: Thần tích, thần sắc, bia đá, khoán lệ…là những chứng tích của ngôi đình trong lịch sử.

Đình Tư Vi được xếp hạng cấp tỉnh, QĐ số 1008/QĐ-UBND ngày 24/9/2014.

- Cảnh quan môi trường, đất đai.

Đình Tư Vi hiện được tọa lạc trên diện tích đất 1391.5m2, đất đã có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, vẫn giữ nguyên diện tích so với thời điểm xếp hạng. Đình nằm ở phía Tây Nam của làng Tư Chi, ngay bên đường quốc lộ 38 cũ. Mặt đình quay theo hướng Nam. Phía Đông và Nam giáp với hồ nước rộng lớn, phía Tây giáp với chùa Tư Vi tạo thành một quần thể di tích có cảnh quan đẹp.

- Các công trình kiến trúc.

1. Hiện nay, đình Tư Vi thôn Tư Chi có kiến trúc kiểu chữ “Đinh” gồm 3 gian 2 chái Tiền tế và Hậu cung 1 gian, bộ khung bằng chất liệu hiện đại, mái lợp ngói. Vì nóc kiểu “con chồng giá chiêng”, liên kết với 4 hàng cột dọc và 6 hàng cột ngang. Bộ vì nách theo kiểu “chồng rường giá chiêng”. Cửa mở ở 3 gian giữa, hướng Nam, hệ thống cửa theo kiểu thượng song hạ bản. Trên các bộ phận kiến trúc phần lớn để trơn, không trang trí. Hậu cung 1 gian, vì nóc theo kiểu “chồng rường”, liên kết 2 hàng cột dọc và 2 hàng cột ngang, hai bên hồi trổ hai cửa sổ tròn theo kiểu chữ “Thọ”, phía trước ngăn cách với tòa tiền tế bởi bức cửa cấm. 
2. Phần mái đình được lợp ngói, trên đỉnh nóc đắp nổi lưỡng long chầu nguyệt. Tại khúc nghuỷnh đắp lân và phần mái ngói đao cong được đắp trang trí đầu rồng
3. Cổng Tam môn của đình theo kiểu cột đồng trụ, trên các đỉnh cột đắp hình lân, phượng. Trên các cột trang trí các đôi câu đối chữ Hán.
4. Ngoài ra trong khuôn viên của Đình còn có một ngôi nhà bia nhỏ là nơi bảo lưu tấm bia đá có tên “Đông Bi ký” được dựng vào năm Duy Tân 6 (1912), nhưng do trải thời gian mưa nắng nên mặt bia đã bị mờ chữ, không còn rõ nội dung.

- Nhân vật được thờ.

Giống như đình Chi Nội, đình Tư Vi thờ danh nhân khoa bảng Hoàng Trình Thanh. Theo sử sách, các sách “Đại Việt sử ký toàn thư ”, “Lịch triều hiến chương loại chí”, “ Hoàng tôn gia phả thực lục” “Các nhà khoa bảng Việt Nam 1075 - 1919” cho biết khá rõ về cụ Hoàng Trình Thanh như sau: Ông sinh năm Tân Mão 1411, ở làng Huyền Khê, xã Trung Thanh Oai, phủ Ứng Thiên; nay làng Đa Sĩ, xã Kiến Hưng, quận Hà Đông, thành phố Hà Nội. Thân phụ là người họ Hoàng từng mở trường dạy học. Hoàng Trình Thanh là người học vấn uyên thâm, lại có tinh thần yêu nước. Năm 17 tuổi, ông tìm đến với cuộc kháng chiến chống quân Minh của vua Lê Thái Tổ tại dinh Bồ Đề, dâng thơ văn được tin dùng bổ chức Bản phủ học sinh. Năm 19 tuổi,  ông đi thi đỗ tên đứng thứ 3 khoa Hoành Từ. Năm 21 tuổi, ông lại đi thi và trúng tuyển khoa Chân nho chính trực . Sau đó, ông được vua Lê Thái Tổ cử đi dẹp giặc cỏ là bọn Hà Tùng Lai. Năm 1434, ông được thăng đến chức Ngự tiền học sinh cục trưởng. Năm 1437, được thăng chức Chánh trưởng nội mật viện và tháp tùng vua Lê đi dẹp giặc Nghiễm. Đến triều vua Lê Nhân Tông, năm 1443, ông được cử đi sứ nhà Minh, sau về được thăng chức Trung nghị đại phu Hàn lâm viện thị độc Tri ngự tiền học sinh cục trưởng. Đến triều vua Lê Thánh Tông, năm 1460 ông được cử đi sứ nhà Minh. Năm Nhâm Ngọ (1462), vua Lê Thánh Tông muốn đổi mới đường lối trị vì đất nước, đã xuống chiếu cầu lời nói thẳng, ông đã dâng 7 chính sách lớn, được nhà Vua chấp nhận và đã được ghi trong Bộ luật Hồng Đức. Trải 4 triều vua, làm quan đại thần liền 36 năm, cụ Hoàng Trình Thanh luôn giữ khí tiết trong sạch, thẳng thắn và thuần hậu.

- Các hiện vật tiêu biểu.

01 bia đá “Đông bi ký”, niên đại 1912

01 ngai thờ

01 bộ y phục thờ của đức Thánh

02 hương án

04 hạc thờ

02 ngựa thờ

01 long đình

01 kiệu bát cống

02 hoành phi

06 đôi câu đối

- Di sản văn hóa phi vật thể gắn với di tích.

Hàng năm, cứ đến ngày 6 tháng 2 (âm lịch) đình Tư Vi thôn Tư Chi lại được mở hội. Xư­a hội đình kéo dài trong 3 ngày, bắt đầu từ ngày mồng 5 đến hết ngày mồng 7 tháng. Trong ngày mồng 5 làng sửa một lễ chay để làm lễ nhập tịch, đến đêm ông quan đám phải sửa một cơi giầu và rượu để làm lễ mộc dục. Sang ngày 6 chính hội, dân làng tổ chức rước từ Nghè về đình để tổ chức tế lễ Thành Hoàng làng. Nghi lễ tế gồm tế 3 tuần rượu, 3 tuần hương, lễ vật tế gồm: 2 con lợn do 2 quan đám nuôi từ trong năm, xôi, rượu, hoa quả. Chiều ngày mồng 6 làng tổ chức rước Thần trở lại Nghè. Sang ngày mồng 7 làng tổ chức tế giã đám.

Bên cạnh nghi thức tế lễ là phần hội với nhiều tục trò chơi dân gian đặc sắc như: đu, vật, kéo co, đánh cờ…cùng với các hình thức diễn xướng dân gian như hát chèo…đã thu hút đông đảo quần chúng nhân dân địa phương hướng về cội nguồn, đoàn kết cộng đồng làng xã, tham gia vào những sinh hoạt văn hóa văn nghệ vui tươi lành mạnh, mang đậm bản sắc dân tộc.

Ngoài ngày hội truyền thống, hàng năm đình Tư Vi thôn Tư Chi còn có các ngày sự lệ khác như:

Ngày mồng 1 tháng Giêng là sửa khai hạ và lễ động thổ tại Nghè (miếu).

Ngày mồng 4 tháng Giêng là ngày Thánh hóa, người được cấy ruộng công phải sửa lễ 3 cân thịt lợn, 1 gánh gạo tẻ, 2 chai rượu, cơi giầu ra đình tế Thánh.

Ngày 16 tháng Giêng làm lễ “đăng tịch” và “tuyên khoán”, người đến tuổi khao lão phải sửa một lễ chau để lễ Thần, sau kính dân làng

Ngày mồng 1tháng 4 làm lễ “kỳ yên”.

Ngày mồng 1 tháng 5 làm lễ hạ điền.

Ngày 15 tháng 7 làm lễ thượng điền

Ngày 15 tháng 8 làm lễ Thu tế.

Ngày 30 tháng Chạp làm lễ Trừ tịch.

- Công tác bảo vệ, phát huy giá trị di tích.

Đình Tư Vi từ lâu vẫn luôn được người dân bảo vệ gìn giữ và tôn tạo ngày càng đẹp đẽ, khang trang. Hàng ngày di tích có người trông nom bảo vệ, gìn giữ môi trường phong quang sạch sẽ.

Các công trình của đi tích mới được xây dựng nên còn chắc chắn, khuôn viên đã được xây dựng tường bao bảo vệ tuy nhiên còn thiếu cây xanh tạo cảnh quan cho di tích. 

Các hoạt động tâm linh tín ngưỡng diễn ra ở di tích được chính quyền tổ chức tốt, nhân dân tham gia nhiệt tình. 

- Đánh giá giá trị di tích

Giá trị về lịch sử, văn hóa: Đình làng Tư Vi là di tích gắn liền với đời sống của nhân dân địa phương từ lâu đời. Trải qua các thời kỳ lịch sử và nhiều thế hệ cùng với các công trình tôn giáo tín ngưỡng khác luôn là địa điểm diễn ra và bảo tồn những phong tục tập quán, những truyền thống văn hoá đặc sắc của quê hương. Ngày hội cổ truyền thể hiện truyền thống uống nước nhớ nguồn nhằm giáo dục con em tinh thần yên quê hương đất nước.

- Phân loại di tích

Di tích Lịch sử