Đình Nội Viên

- Lịch sử hình thành

Đình làng Nội Viên được khởi dựng từ lâu đời. Đến thời Lê Trung Hưng, đình được trùng tu mở rộng bao gồm: Tòa tiền tế 3 gian, 2 chái, 3 gian hậu cung, bộ khung gỗ lim to khỏe vững chắc, trạm khắc tứ linh, tứ quý lộng lẫy.

Tuy nhiên đình đã bị tiêu thổ trong kháng chiến chống thực dân Pháp. Đến năm 1999, đình được khôi phục trên nền đất cũ. Năm 2013, đình được trùng tu tôn tạo. Hiện nay, đình còn bảo lưu được nhiều cổ vật quý như thần tích, sắc phong (thời Lê, Nguyễn) ngai thờ, long đình, hương án. Một số đồ thờ tự: hoành phi, câu đối, cây đèn, cây nến, đèn trầu… đó là những tài liệu lịch sử quý giá về vùng đất, con người làng Nội Viên.

Đình Nội Viên được xếp hạng là di tích Lịch sử - văn hóa cấp tỉnh, Quyết định số 899/QĐ-UBND ngày 9/7/2008.

Cảnh quan môi trường, đất đai.

Đình làng Nội Viên nằm ở phía Tây của làng, hướng Nam, nằm trên thửa đất có diện tích 1636.3m2 . Phía trước và bên phải là ao làng, cánh đồng rộng lớn quanh năm bốn mùa tươi tốt. Bên trái là hồ nước rất lớn, đằng sau lưng là nhà cửa của dân làng đông đúc, trù mật. Nhìn tổng thể, đình Nội Viên có cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp, giữa một vùng quê yên ả, thanh bình.

- Các công trình kiến trúc.

Đình Nội Viên hiện nay có quy mô khá lớn gồm đại đình và hai dãy nhà tả vu, hữu vu.

Đại đình có kiến trúc kiểu chữ Đinh, gồm tiền tế 3 gian, 2 chái, 3 gian hậu cung, với các lớp mái ngói đao cong uốn lượn duyên dáng, bộ khung gỗ chạm khắc trang trí tinh xảo, nghệ thuật.

Tiền tế có kết cấu vì nóc theo kiểu “con chồng giá chiêng”, được liên kết bởi 6 hàng cột dọc và 4 hàng cột ngang. Nghệ thuật chạm khắc trang trí được tập trung ở các bộ phận vì nóc, con rường, cốn, bẩy, đầu dư với các đề tài tứ linh, tứ quý tinh xảo nghệ thuật. Trên các bộ phận vì nóc, các con rường đều được chạm khắc hoa lá cách điệu. Đặc biệt ở giữa tòa tiền tế và hậu cung là bức cửa cấm và trên các cốn góc đều chạm nổi hình “tứ linh” tinh xảo nghệ thuật. Cửa đình mở ở 3 gian giữa của Tiền tế, cánh cửa theo kiểu “thượng song hạ bản”.

Hậu cung 3 gian nối liền với tòa tiền tế là trung tâm thờ tự của ngôi đình, nơi bày đặt ngai thờ, bài vị và các đồ thờ tự.

Hai dãy tả vu và hữu vu, mỗi dãy 3 gian, được làm bằng gỗ, đẹp và chắc chắn.

Nhân vật được thờ

Căn cứ vào cuốn thần tích của Đình Nội Viên có niên đại đầu tiên Hồng Phúc nguyên niên (1572) và được sao lại năm Khải Định 4 (1919), thì người được thờ là các Thánh: “Sơn Thần”, “Chiêu Quang”, “Uy Dũng” và lai lịch các vị thần có thể tóm tắt như sau:

Về Sơn Thần: Vào thời Vua Lý Nhân Tông, Thái úy Lý Thường Kiệt đem quân đánh giặc Tống và giặc Chiêm Thành. Khi đến trang Nội Viên, phủ Từ Sơn, đạo Kinh Bắc thì gặp giặc Tống và giặc Chiêm hợp quân tiến theo đường thủy là sông Nguyệt Đức và sông Thiên Đức. Ông cho quân đuổi theo giặc để vây đánh. Hôm đó, Lý Thường Kiệt đã làm lễ cầu thần xin âm phù đánh thắng giặc và cho quân đóng trại nghỉ tại đó. Đêm hôm đó, Lý Thường Kiệt đã được Sơn Thần báo mộng trợ giúp, ngay sáng hôm sau, ông đã ban cho dân làng nơi đây 2 thỏi vàng để sửa lễ tạ thần và ngay sau đó đi đánh giặc. Quân ta bắt được đại tướng giặc và giết chết, thu được nhiều lương thực. Quân giặc đại bại chạy toán loạn rút về nước. Từ đó đất nước được thanh bình, quốc gia vô sự yên hưởng thái hòa. Lý Thường Kiệt làm biểu tâu Vua về việc Thần phù giúp ở trang Nội Viên, Vua ban sắc phong cho Thần là Bản Cảnh thành hoàng tài trí hùng uy linh ứng đại vương”, tặng phong “Linh phù hộ quốc bản cảnh an nhân đại vương thượng đẳng thần”.
Về Thần “Chiêu Quang” và “Uy Dũng”:

Hai anh em thần “Chiêu Quang” và “Uy Dũng” là con của vợ chồng ông bà Lê Thịnh và Trần Thị Vượng vốn là dòng dõi thi lễ, làm nghề bốc thuốc kiếm kế sinh nhai. Ngay từ nhỏ, hai ông đã bộc lộ là người có thiên chất cao rộng, học lực tinh thông, làu binh thư, võ nghệ. Khi lớn lên, triều đình mở khoa thi Hội để tuyển chọn nhân tài, hai ông đã đỗ cao và được phong làm Đô chỉ huy sứ tướng quân. Khi ấy, trong nước có giặc Chiêm Thành và giặc Tống xâm lược nước ta, hai ông đã đem quân đi đánh giặc. Khi đến đầu trang Nội Viên, huyện Tiên Du, phủ Từ Sơn thấy nơi đây là dải sơn thủy quanh co, long, hổ ôm ấp, núi không cao, hai ông đã cho quân dựng đồn binh để chống giặc và làm lễ để tế cáo trời đất, sơn thủy bách thần. Đêm hôm đó, ông Chiêu Quang đã được Sơn Thần báo mộng, phù giúp đánh giặc. Hôm sau, hai ông đã đưa cho dân làng 10 nén bạc để cứu người nghèo khổ, 3 thỏi vàng để trùng tu phụng miếu điện thờ Thần. Sau đó hai ông đem quân đi đánh giặc và giành thắng lợi, thu được nhiều vũ khí, lương thực và ngựa. Từ đó thiên hạ thái bình, quốc gia yên ổn. Hai ông được Vua ban đến đạo Kinh Bắc nhận thực ấp. Hai ông tâu rằng “Giặc Chiêm Thành và giặc Nguyên đã bình, xong công là nhờ ở công lao của thần ở trang Nội Viên phù trợ”. Vua nghe xong liền ban sắc phong và gia phong mỹ tự cho vị thần ở trang Nội Viên.

Sau này, các thần được Vua ban sắc phong là:

Phong tài trí anh nhân linh ứng đại vương. Tặng phong: Linh quang hộ quốc quảng đại cao minh, anh thông chính trực, tích đức hùng uy an nhân đại vương thượng đẳng thần.

Phong Chiêu Quang phụ quốc hiển ứng đại vương. Tặng phong: Tế thế hộ quốc bảo cảnh chí nhân hùng tài vũ lược phụ thế hậu đức đại vương thượng đẳng thần.

Phong Uy Dũng phụ quốc hiển ứng đại vương. Tặng phong: Tế thế an dân hồng ân tá trị anh linh phù vận hiển hựu tập khánh đại vương thượng đẳng thần.

Các hiện vật tiêu biểu.

03 hoành phi, 06 câu đối

02 hương án gỗ

03 ngai thờ thời Nguyễn

04 đòn kiệu bát cống gỗ

01 kiếm thờ gỗ

01 đôi hạc thờ gỗ

02 bộ siêu đao bát biểu gỗ

Những cổ vật trên là những di sản văn hóa quý giá, không những là chứng tích của ngôi đình trong lịch sử, mà còn phản ánh nhiều thông tin về lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo của địa phương.

- Di sản văn hóa phi vật thể gắn với di tích

Đình Nội Viên có các ngày sự lệ:

Ngày 07/Giêng: Ngày sinh của Thần

Ngày 07/8: Ngày hội đình (ngày Thần hóa)

Ngày 10/10: Ngày cầu phúc

Lễ hội truyền thống của thôn Nội Viên được tổ chức vào ngày 07/8. Trong ngày hội đình, dân làng tổ chức rước kiệu thánh từ đình đi quanh làng rồi trở lại đình tế lễ mở hội. Ngoài ra nhân dân còn tổ chức thêm nhiều hoạt động văn hóa, thể thao như: hát quan họ, hát chèo, cờ tướng, bóng chuyền, cầu lông, thể dục dưỡng sinh…

- Công tác bảo vệ, phát huy giá trị di tích

Hiện nay, cùng với ban quản lý di tích địa phương, nhân dân cũng bầu ra ban khánh tiết (7 người) để phối hợp quản lý đình, cắt cử người thường xuyên thường trực trông nom, đèn hương phụng thờ Thánh.

Các hoạt động tâm linh tín ngưỡng ở di tích được chính quyền và nhân dân tổ chức tốt, phát huy tình đoàn kết cộng đồng làng xã.

Đất đai của di tích đã có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, di tích đã được xây tường bao bảo vệ, không có sự xâm chiếm.

- Đánh giá giá trị di tích

Giá trị về lịch sử, văn hóa: Đình Nội Viên là công trình văn hóa tín ngưỡng của nhân dân địa phương. Trải qua thời gian, đình đã được trùng tu tôn tạo nhiều lần đến nay vẫn giữ được kiến trúc truyền thống. Hiện trong đình còn lưu giữ được một số tài liệu hiện vật có giá trị như sắc phong và đồ thờ tự cho biết về lai lịch, công trạng người được thờ tại di tích, đồng thời là nơi giáo dục truyền thống cho mọi thế hệ người dân nơi đây.

Giá trị về kiến trúc, nghệ thuật, thẩm mỹ: Đình Nội Viên với các công trình kiến trúc và đồ thờ tự có giá trị về mặt thẩm mỹ, nghệ thuật, có ý nghĩa trong nghiên cứu, tìm hiểu kiến trúc và đồ thờ tự truyền thống của dân tộc.

- Phân loại di tích.

Loại hình di tích lịch sử.