Chùa Xuân Hội (Phúc Nguyện)
- Lịch sử hình thành
Chùa Xuân Hội vốn được khởi dựng từ lâu đời là trung tâm thờ Phật của nhân dân địa phương. Vào năm 1735 niên hiệu Long Đức thứ 4, chùa lại được trùng tu mở rộng gồm các công trình kiến trúc như: tam quan, gác chuông, tiền đường, hậu đường, đền thờ quan lớn, nhà oản, nhà tăng ni cùng các công trình phụ sau đó lại khắc bia dựng vào tháng 4 năm 1735 để khuyến khích những người có lòng công đức. Tiếp đến năm Đinh Tỵ đời Vua Khải Định thứ 2 chùa lại được trùng tu nhà hậu đường với sự tham gia của toàn dân Xuân Hội.
Trong những năm gần đây, với sự hỗ trợ kinh phí của Nhà nước cùng các mạnh thường quân, Chùa Phúc Nguyện đang được xây dựng lại với quy mô lớn, khang trang, tố hảo gồm các hạng mục: tòa tam bảo, nhà tổ, nhà mẫu, tháp, sân vườn…
Chùa được xếp hạng là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh theo quyết định số 1598/CT ngày 30/11/1996.
- Cảnh quan môi trường, đất đai
Chùa Xuân Hội hiện tọa lạc tại thửa đất có diện tích 5390m2, chùa đã có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Chùa nằm ở vị trí đầu làng, quay về hướng Đông Nam. Phía trước chùa là đường xá, ruộng đồng và núi Hương Vân.
- Các công trình kiến trúc
Chùa Xuân Hội hiện có tòa Tam bảo kiến trúc kiểu chữ Đinh gồm:
+ Tiền đường có quy mô 3 gian 2 chái, hành lang chạy xung quanh. Kiến trúc kiểu chồng diêm, 2 tầng 8 mái đao cong. Bờ nóc là hàng gạch hoa chanh chính giữa đắp bánh xe pháp luân, kìm nóc đắp hoa văn dải cuộn. Bờ dải là hàng gạch hoa chanh, đao đắp vân mây, mái lợp ngói mũi. Cửa mở 3 gian chính giữa kiểu thượng song hạ bản. Gian chái trổ cửa sổ. Bộ khung chịu lực được liên kết bởi 4 hàng cột ngang và 6 hàng cột dọc, gồm 4 bộ vì chính, sử dụng chất liệu truyền thống (gỗ lim); kết cấu vì nóc kiểu chồng rường giá chiêng, vì nách kiểu kẻ chuyền. Trên câu đầu con rường, đầu kẻ, bẩy chạm khắc hoa lá cách điệu. Đầu dư chạm rồng ngậm ngọc.
+ Thượng điện 3 gian. Bộ khung làm bằng gỗ, được liên kết bởi 4 hàng cột ngang và 4 hàng cột dọc. Đây là trung tâm thờ tự của ngôi chùa, nơi bày đặt bộ tượng và các đồ thờ tự.
- Nhân vật được thờ
Chùa là nơi thờ Phật, thờ Mẫu và các vị tổ sư. Đây là trung tâm thờ Phật của nhân dân hướng con người đến những điều tốt đẹp, khuyến đến điều thiện, dời xa cái ác. Ngoài ra chùa còn là nơi tôn thờ quan lớn thái giám Nguyễn Công Dụ, tự Phúc Hiền. Ông là người bản thôn, làm quan thái giám triều Lê, sau về trí sĩ tại quê nhà, được vua ban lộc 12 mẫu ruộng. Thấy chùa làng đổ nát, ông đã tự nguyện bỏ tiền của ra tu dựng và đổi tên thành chùa Phúc Nguyện.
- Các hiện vật tiêu biểu.
01 bình hương bằng gốm thời Lê
01 tòa cửu long bằng gỗ thời Nguyễn
02 tượng tổ (ni sư) bằng gỗ thời Nguyễn
03 bảo tháp bằng gạch thời Lê –Nguyễn
02 bia hậu bằng đá thời Lê
01 tượng quan thái giám bằng đá thời Lê
01 cây hương đá thời Lê
01 bia hậu đá nhỏ thời Nguyễn
01 bản thần tích về hai vị thiên thần thờ tại đình làng do Nguyễn Bính phụng soạn thời Mạc
03 sắc phong do Nguyễn Hiền sao lại thời Lê Trung Hưng
- Di sản văn hóa phi vật thể gắn với di tích
Chùa không có ngày hội riêng như đình làng. Nhưng vào các ngày như ngày sóc vọng, tết nguyên tiêu, tết hàn thực (3/3 âm lịch), tết đoan ngọ (5/5 âm lịch), rằm tháng 7… đông đảo phật tử địa phương tới chùa dâng hương, lễ phật cầu may.
- Công tác bảo vệ, phát huy giá trị di tích
Chùa Xuân Hội từ bao đời nay vẫn được người dân bảo vệ, gìn giữ. Di tích đã được xây tường bao, đất đai đã có giấy chứng nhận quyền sử dụng nhằm bảo vệ đất đai và khuôn viên di tích. Chùa đã có sư trụ trì trông coi, đèn hương cúng phật. Nhằm đáp ứng các nhu cầu sinh hoạt văn hóa tâm linh, sinh hoạt tín ngưỡng tôn giáo của mọi người, nhân dân Xuân Hội dưới sự chỉ đạo quan tâm của Đảng, chính quyền đã thường xuyên tôn tạo di tích chùa và thành lập ban bảo vệ di tích, ban lịch sử gồm các cụ, các đồng chí cán bộ Đảng viên đã nghỉ hưu vốn nhiệt tình và hiểu biết về quê hương trên nhiều lĩnh vực, đã chỉ đạo việc sửa chữa, tu bổ chùa Xuân Hội duy trì và phát triển truyền thống thuần phong mĩ tục.
- Đánh giá giá trị di tích
Giá trị về lịch sử, văn hóa: Chùa Xuân Hội là công trình văn hóa, tín ngưỡng thờ Phật của nhân dân Xuân Hội và các tín đồ phật tử. Trong di tích hiện còn lưu lại được nhiều các pho tượng chạm khắc vào thời Lê – Nguyễn cùng một số cổ vật có giá trị lịch sử.
Giá trị về kiến trúc, nghệ thuật, thẩm mỹ: Chùa Xuân Hội là công trình tiêu biểu theo lối kiến trúc truyền thống. Hầu hết các pho tượng ở đây đều được chạm khắc công phu, tài nghệ với khuôn mặt đẹp phúc hậu, chạm nổi rõ ràng từng chi tiết, nếp gấp, đường cong, thể hiện sự tài nghệ của người thợ chạm khắc thuở xưa. Chùa bảo lưu được nhiều tài liệu, hiện vật có giá trị nghệ thuật như: tượng Phật, tòa cửu long, tượng tổ, tượng quan thái giám, cây hương, bảo tháp, bia hậu phật bi ký… có giá trị nghiên cứu về làng quê Xuân Hội.
- Phân loại di tích
Di tích lịch sử .