Di tích lịch sử Tân Chi
Xã Tân Chi, Thành phố Bắc Ninh có 15 di tích lịch sử - văn hóa, trong đó 0 di tích cấp quốc gia và 15 di tích cấp tỉnh.
📜 Di tích Cấp tỉnh(15)
Cấp tỉnhChùa Giáo Đường
Theo nguồn tư liệu còn lưu giữ được tại địa phương cho biết: Chùa Giáo đường vốn được khởi dựng từ lâu đời. Trong tư liệu có đoạn “Lý Bát Đế sùng bái đạo phật. Sau khi đạo giáo vào Việt Nam có chùa Dâu, Phật Tích, Bút Tháp. Vua Lý Anh Tông, hiệu Thiên Tô năm Mậu Ngọ 1138 dựng trường giảng dạy đạo phật cho các quan triều, các sĩ phu, hòa thượng, tăng ni phật tử các vùng về học ở Giáo Đường”.
Cấp tỉnhChùa An Động
Chùa làng An Động vốn được khởi dựng từ lâu đời. Đến thời Lê Trung Hưng, ngôi chùa được trùng tu mở rộng với quy mô lớn, gồm các tòa: tam bảo, nhà tổ, nhà mẫu, nhà khách, nhà sư, gác chuông, vườn tháp và các công trình phụ trợ khác. Truyền rằng, chùa rất linh thiêng, xưa kia đã từng che chở, phù trì cho nhà Vua lánh nạn ở đây, vì thế mà sau khi thoát nạn, nhà Vua đã đổi tên cho làng là “An Động”. Nhưng tiếc thay, ngôi chùa cổ kính đó đã bị phá trong tiêu thổ kháng chiến chống Pháp. Hòa bình lập lại, dân làng dựng tạm mấy gian nhà nhỏ để thờ Phật. Đến năm 1993, dân làng lại cùng nhau công đức tiền của để phục dựng lại ngôi chùa mang dáng vẻ truyền thống. Đến năm 2010, chùa được xây mới tam quan. Năm 2020 chùa được tu bổ lại tòa Tam bảo như hiện nay. Chùa An Động được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh, theo quyết định số 934/QĐ-UBND ngày 04/8/2011.
Cấp tỉnhChùa Chi Nội
Chùa Chi Nội được khởi dựng vào thế kỷ XVII. Đến trước năm 1925, chùa Chi Nội có các công trình kiến trúc chính là: Tam bảo, Nhà tổ, nhà khách, nhà Mẫu, Gác chuông… Tam bảo của chùa gồm có 5 gian Tiền đường cột gỗ vững trãi và 3 gian Hậu cung tạo thành hình chữ Đinh. Nằm ở hai bên Tam Bảo có 7 gian nhà Tổ, 7 gian nhà khách cùng 3 gian nhà Mẫu, phía trước bên phải Tam bảo còn một gác chuông trên treo quả chuông lớn cao khoảng 1,5m, phía trước sân còn có cây hương.
Cấp tỉnhChùa Đông Chi Hồ
Căn cứ vào tư liệu còn lưu giữ tại địa phương cho biết: chùa Đông có tên chữ là “Hiển Tường tự” được xây dựng từ thời Lý. Truyền rằng, thời Lý nhân dân các nơi xây dựng đình chùa rộng rãi, có quy mô kiến trúc to lớn. Trên đất Cổ Chi này ngài Hải Thượng Lãn Ông là một danh y nổi tiếng chữa bệnh cứu người, lại am hiểu cả thiên văn địa lý. Ông đi đến đâu là nhân dân nơi đó đều thán phục với đức độ và danh tiếng của ông. Ông đã có công trong việc xây dựng hệ thống di tích trên địa bàn đất Cổ Chi, đặc biệt là chùa Đông. Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, chùa là nơi họp mặt của du kích, cán bộ và bộ đội kháng chiến.
Cấp tỉnhChùa Nội Viên
Chùa Nội Viên vốn được khởi dựng từ lâu đời. Thời kỳ Lê Trung Hưng chùa được trùng tu mở rộng với quy mô lớn với toà tam bảo có kiến trúc kiểu chữ Đinh gồm 5 gian 2 chái tiền đường, 3 gian thượng điện, bộ khung gỗ lim khỏe, vững chắc, chạm khắc tinh xảo. Bên cạnh tam bảo còn có các tòa như gác chuông 2 tầng 8 mái đao cong, nhà tổ, nhà mẫu, nhà khách, nhà sư, tam quan và sân vườn bao quanh. Tuy nhiên, vào những năm kháng chiến chống Pháp theo lệnh tiêu thổ kháng chiến thì ngôi chùa đã bị phá dỡ. Sau khi hòa bình lập lại nhân dân trong làng đã sửa chữa một công trình văn hóa của làng trở thành ngôi chùa hiện nay. Khu tiền đường gồm 5 gian xây dựng năm 1965. Năm 1998 xây dựng thêm 5 gian thượng điện nằm ở phía sau bên trái cùa chùa chính, kết cấu kiến trúc đơn giản. Tòa tiền đường ngoài chức năng thờ Phật còn thờ Mẫu và thờ Tổ. Đến năm 2006, chùa được xây lại mới hết bằng bê tông.
Cấp tỉnhĐình An Động
Đình làng An Động vốn được khởi dựng từ lâu đời, nhưng do lâu năm bị hư hại, đến thời Lê Trung Hưng (thế kỷ XVIII) được trùng tu mở rộng với quy mô lớn. Đó là tòa đại đình to lớn, chữ Đinh gồm 5 gian tiền tế, 3 gian hậu cung với các lớp mái đao cong uốn lượn; bộ khung gỗ, các bộ phận vì nóc, cửa võng, con rường, cốn bẩy, đầu dư đều được chạm khắc “tứ linh, tứ quý” lộng lẫy. Nhưng tiếc thay, ngôi đình cổ đó bị phá trong tiêu thổ kháng chiến chống Pháp. Hòa bình lập lại, dân làng dựng tạm mấy gian nhà nhỏ để thờ phụng Thành hoàng làng. Đến năm 1995, dân làng lại cùng nhau công đức tiền của để phục dựng lại tòa đại đình năm xưa. Năm 2025 đình được xây dựng lại với dáng vẻ như hiện nay. Đình làng An Động được nhà nước xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp Tỉnh, theo Quyết định số 1489/QĐ-UBND ngày 05/10/2009.
Cấp tỉnhĐình Chi Đống
Theo lời các cụ cao niên trong làng cho biết: đình xưa vốn được khởi dựng lâu đời với quy mô to lớn bao gồm các hạng mục công trình: Tiền tế, Đại đình, Hậu cung, bộ khung gỗ lim chắc chắn. Ngôi đình xưa không chỉ là nơi sinh hoạt văn hóa tâm linh của nhân dân mà còn là nơi hội họp bí mật của các đồng chí hoạt động cách mạng thời kỳ Pháp đô hộ. Trải qua biến cố của thời gian và chiến tranh, các hạng mục của đình đã xuống cấp hoặc không còn nữa. Trong những năm kháng chiến chống Pháp 1947- 1949 tòa Tiền Tế 7 gian và tòa Đại đình bị phá hủy, dân làng phải đi sơ tán. Năm 1954, địch rút quân, nhân dân trở về làng tiếp tục lao động sản xuất, dựng lại ngôi đình nhỏ 3 gian để thờ Thánh trên nền đất đình cũ vào năm 1970. Đến năm 1993, khi nhân dân xây chùa trên đất đình, dân làng đã tu sửa một số hạng mục của đình nhằm tôn tạo nơi thờ thành hoàng khang trang hơn. Năm 2001 đình tiếp tục được tu sửa hệ thống cánh cửa, đảo ngói… Năm 2017 đình Chi Đống được xây dựng lại khang trang to đẹp như hiện nay.
Cấp tỉnhĐình Chi Nội
Đình Chi Nội thôn Tư Chi là công trình văn hóa tín ngưỡng của nhân dân địa phương được xây dựng từ thời Lê với quy mô lớn, chạm khắc “tứ linh, tứ quý” lộng lẫy. Ngôi đình cổ có các bức hoành phi và câu đối ca ngợi Thành Hoàng làng là danh nhân Hoàng Trình Thanh như: Hoành phi “Tiên dân thi Trình”, dịch nghĩa “trước khi có dân làng đã có cụ Trình chiêu dân” Hoành phi “Quốc tướng dân sư”, dịch nghĩa “vị tướng giỏi của một nước, người thầy đầu tiên của khai hóa cho dân làng”. Câu đối: “Chi Nội tôn sư lưu thánh trạch/ Lê triều Lễ bộ thụ hoàng ân”, dịch nghĩa “Dân làng Chi Nội vẫn tôn kính nhớ ơn người thầy đã có công lao khai sáng/ Là một vị quan bộ Lễ triều Lê được phong sắc và chức tước”.
Cấp tỉnhĐình Đông Chi Hồ
Về ngôi đình Đông làng Chi Hồ cho tới thời điểm này chưa có tài liệu sử sách ghi chép chính xác thời điểm khởi dựng, tuy nhiên căn cứ vào nội dung các sắc phong được ban cho vị Thành hoàng được thờ ở đình, trong đó sắc sớm nhất có niên đại Cảnh Hưng 28 (1767) thì có thể khẳng định ngôi đình đã được xây dựng trước thời điểm đó. Giai đoạn kháng chiến chống Pháp (1946 – 1954), đình bị tiêu thổ kháng chiến. Sau đó trong suốt một thời gian dài nhân dân chưa có điều kiện phục dựng lại đình, đất đình cũng được dùng để xây trường học của xã. Năm 2015 đình được phục dựng lại trên nền xưa đất cũ theo lối kiến trúc truyền thống. Đình Đông được nhà nước xếp hạng cấp Tỉnh, theo Quyết định số 1479/QĐ-UBND ngày 20/10/2017.
Cấp tỉnhĐình Hộ Vệ
Đình Hộ Vệ vốn được xây dựng từ lâu đời gắn với bề dày lịch sử và văn hóa của làng xã nơi đây. Ngôi đình cổ có quy mô to lớn, gồm 5 gian tiền tế, 3 gian hậu cung. Trong thời kỳ kháng chiến, thực hiện lệnh tiêu thổ, ngôi đình cổ đã bị phá dỡ. Khi hòa bình lập lại, đến năm 1993 dân làng đã cùng nhau công đức tiền của để phục dựng lại ngôi đình theo dáng vẻ truyền thống. Đình Hộ Vệ được xếp hạng là di tích Lịch sử - văn hóa cấp tỉnh, Quyết định số 1034/QĐ-UBND, ngày 17/9/2013.
Cấp tỉnhĐình Hương Vân
Đình Hương Vân vốn được khởi dựng từ lâu đời, đến thời Lê Trung Hưng được xây dựng với quy mô to lớn, chạm khắc trang trí “tứ linh, tứ quý” lộng lẫy. Nhưng ngôi đình cổ đó đã bị phá hủy trong tiêu thổ kháng chiến chống thực dân Pháp. Hòa bình lập lại, dân làng phục dựng lại ngôi đình. Đến năm 1994, dân làng lại cùng nhau quyên góp công đức tiếp tục tôn tạo để có một ngôi đình khang trang hơn. Trong những năm gần đây, đình được tu bổ, tôn tạo lại một số hạng mục như: tòa tiền tế và hậu cung. Đình Hương Vân đã được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp Tỉnh, theo Quyết định số 1489/QĐ-UBND, ngày 05/10/2009.
Cấp tỉnhĐình Nội Viên
Đình làng Nội Viên được khởi dựng từ lâu đời. Đến thời Lê Trung Hưng, đình được trùng tu mở rộng bao gồm: Tòa tiền tế 3 gian, 2 chái, 3 gian hậu cung, bộ khung gỗ lim to khỏe vững chắc, trạm khắc tứ linh, tứ quý lộng lẫy. Tuy nhiên đình đã bị tiêu thổ trong kháng chiến chống thực dân Pháp. Đến năm 1999, đình được khôi phục trên nền đất cũ. Năm 2013, đình được trùng tu tôn tạo. Hiện nay, đình còn bảo lưu được nhiều cổ vật quý như thần tích, sắc phong (thời Lê, Nguyễn) ngai thờ, long đình, hương án. Một số đồ thờ tự: hoành phi, câu đối, cây đèn, cây nến, đèn trầu… đó là những tài liệu lịch sử quý giá về vùng đất, con người làng Nội Viên. Đình Nội Viên được xếp hạng là di tích Lịch sử - văn hóa cấp tỉnh, Quyết định số 899/QĐ-UBND ngày 9/7/2008.
Cấp tỉnhĐình Tư Vi
Đình Tư Vi thôn Tư Chi là công trình văn hóa tín ngưỡng của nhân dân địa phương được xây dựng từ thời Lê Trung Hưng với quy mô lớn, chạm khắc “tứ linh, tứ quý” lộng lẫy. Trong thời kỳ kháng chiến, ngôi đình cổ đã bị phá dỡ. Sau khi hoà bình lập lại, nhân dân dựng tạm một ngôi nhà nhỏ để bảo vệ di vật cổ vật của đình. Năm 2004, nhân dân địa phương cùng nhau công đức xây dựng lại ngôi đình quy mô to lớn, dáng vẻ truyền thống và đã sưu tầm bảo lưu được những cổ vật của đình như: Thần tích, thần sắc, bia đá, khoán lệ…là những chứng tích của ngôi đình trong lịch sử. Đình Tư Vi được xếp hạng cấp tỉnh, QĐ số 1008/QĐ-UBND ngày 24/9/2014.
Cấp tỉnhĐình Xuân Hội
Đình làng Xuân Hội vốn được xây dựng lớn vào khoảng thế kỷ XVII với quy mô khá lớn. Phía trước là sân rộng, hai bên có hai dải vũ, mỗi dãy bốn gian rồi đến đại đình có bình đồ hình chữ Đinh. Sau đại bái là ba gian hậu cung có sàn gỗ, trong đặt kiệu rước, khám thờ, chấp kích… Hai bên sườn hậu cung khá rộng để cho mười hai vị quan đám nằm nghỉ ngơi trong những ngày hội làng. Bên cạnh công trình kiến trúc cổ, đình làng Xuân Hội còn là nơi diễn ra nhiều sự kiện lịch sử văn hóa quan trọng có ý nghĩa và ảnh hưởng sâu sắc tới đời sống nhân dân địa phương. Trước Cách mạng tháng Tám, đình là một trong những điểm quan trọng để cán bộ cách mạng và du kích dùng làm trụ sở qua lại hoạt động, tuyên truyền cách mạng và phong trào Việt Minh.
Cấp tỉnhChùa Xuân Hội (Phúc Nguyện)
Chùa Xuân Hội vốn được khởi dựng từ lâu đời là trung tâm thờ Phật của nhân dân địa phương. Vào năm 1735 niên hiệu Long Đức thứ 4, chùa lại được trùng tu mở rộng gồm các công trình kiến trúc như: tam quan, gác chuông, tiền đường, hậu đường, đền thờ quan lớn, nhà oản, nhà tăng ni cùng các công trình phụ sau đó lại khắc bia dựng vào tháng 4 năm 1735 để khuyến khích những người có lòng công đức. Tiếp đến năm Đinh Tỵ đời Vua Khải Định thứ 2 chùa lại được trùng tu nhà hậu đường với sự tham gia của toàn dân Xuân Hội. Trong những năm gần đây, với sự hỗ trợ kinh phí của Nhà nước cùng các mạnh thường quân, Chùa Phúc Nguyện đang được xây dựng lại với quy mô lớn, khang trang, tố hảo gồm các hạng mục: tòa tam bảo, nhà tổ, nhà mẫu, tháp, sân vườn… Chùa được xếp hạng là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh theo quyết định số 1598/CT ngày 30/11/1996.