Chùa Nội Viên
- Lịch sử hình thành.
Chùa Nội Viên vốn được khởi dựng từ lâu đời. Thời kỳ Lê Trung Hưng chùa được trùng tu mở rộng với quy mô lớn với toà tam bảo có kiến trúc kiểu chữ Đinh gồm 5 gian 2 chái tiền đường, 3 gian thượng điện, bộ khung gỗ lim khỏe, vững chắc, chạm khắc tinh xảo. Bên cạnh tam bảo còn có các tòa như gác chuông 2 tầng 8 mái đao cong, nhà tổ, nhà mẫu, nhà khách, nhà sư, tam quan và sân vườn bao quanh. Tuy nhiên, vào những năm kháng chiến chống Pháp theo lệnh tiêu thổ kháng chiến thì ngôi chùa đã bị phá dỡ. Sau khi hòa bình lập lại nhân dân trong làng đã sửa chữa một công trình văn hóa của làng trở thành ngôi chùa hiện nay. Khu tiền đường gồm 5 gian xây dựng năm 1965. Năm 1998 xây dựng thêm 5 gian thượng điện nằm ở phía sau bên trái cùa chùa chính, kết cấu kiến trúc đơn giản. Tòa tiền đường ngoài chức năng thờ Phật còn thờ Mẫu và thờ Tổ. Đến năm 2006, chùa được xây lại mới hết bằng bê tông.
Chùa Nội Viên được xếp hạng là di tích Lịch sử - văn hóa cấp tỉnh, Quyết định số 988/QĐ-UBND, ngày 29/7/2008.
- Cảnh quan môi trường, đất đai.
Chùa Nội Viên nằm ở xóm Tây, tọa lạc trên thửa đất rộng 1099m2, mặt hướng phía Nam, 3 phía còn lại giáp với khu dân cư của làng đông đúc trù mật.
- Các công trình kiến trúc.
Hiện nay chùa có quy mô khá lớn. Tòa Tam bảo có kiến trúc kiểu chữ Đinh, gồm: Tiền đường 3 gian 2 chái, nóc chồng diêm 2 tầng 8 mái đao cong; thượng điện 3 gian, mái lợp ngói ta; bộ khung vững chắc, trang trí “tứ linh”, “tứ quý” và hoa lá tinh xảo nghệ thuật.
Tiền đường 3 gian 2 chái, bộ khung được làm bằng chất liệu hiện đại, kết cấu vì nóc theo kiểu con chồng giá chiêng, được liên kết bởi 4 hàng cột dọc và 6 hàng cột ngang. Gian giữa có màn giếng, đắp nổi hình “tứ linh hội tụ” đó là 4 linh vật long, ly, quy, phượng đang bay múa chầu vào nhau rất nghệ thuật. Tường xây bít kín 2 đầu hồi và 2 gian phía trước. Cửa mở ở 3 gian giữa theo kiểu “Thượng song hạ bản”.
Thượng điện 3 gian, kết cấu vì nóc theo kiểu “giá chiêng”, được liên kết bởi 4 hàng cột dọc và 4 hàng cột ngang. Tường xây bít đốc hậu và 2 bên hồi, mở 2 cửa ngách ở 2 bên hồi để thông với những công trình phụ trợ khác.
- Nhân vật được thờ
Giống như tất cả các ngôi chùa khác, chùa Nội Viên được dựng lên từ lâu đời để thờ Phật, thờ Mẫu, thờ các vị tổ sư là trung tâm sinh hoạt tôn giáo đạo Phật của nhân dân địa phương.
- Các hiện vật tiêu biểu.
Cho đến nay, chùa Nội Viên còn bảo lưu được một số cổ vật thời Lê-Nguyễn quý giá, như:
03 pho tượng Tam thế thời Nguyễn
01 pho tượng Adida thời Nguyễn
01 tượng Thích Ca Mâu Ni TK XX
01 tòa Cửu Long TK XX
03 tượng Ngọc Hoàng, Nam Tào, Bắc Đẩu
02 hương án gỗ
06 hoành phi
04 câu đối TK XX
01 cây hương đá thời Lê Trung Hưng
- Di sản văn hóa phi vật thể gắn với di tích
Chùa Nội Viên là trung tâm sinh hoạt tôn giáo thờ đạo Phật của nhân dân địa phương. Tại đây các ngày tuần rằm, mồng một, các ngày lễ, tết nguyên đán, tết nguyên tiêu, vu lan báo hiếu, ngày Phật đản (15 tháng 4) rằm tháng Bảy... nhân dân địa phương tới chùa dâng lễ phật, gửi gắm ước vọng cho bản thân và gia đình.
- Công tác bảo vệ, phát huy giá trị di tích
Chùa Nội Viên vốn được chính quyền và nhân dân nơi đây bảo vệ gìn giữ trong suốt chiều dài lịch sử. Chùa đã có sư trụ trì hàng ngày đèn nhang, hương hoa dâng lên Tam bảo, tụng kinh niệm Phật, cảnh chùa cũng vì thế mà sạch đẹp, khang trang. Chính quyền địa phương cũng thường xuyên quan tâm, quản lý các hoạt động tôn giáo diễn ra tại di tích.
Để quản lý trực tiếp di tích, nhân dân trong thôn bầu ra Hội Kinh gồm 35 người, bao gồm các cụ trên 50 tuổi cùng với ban khánh tiết và nhà chùa thường xuyên trông nom, chăm sóc di tích.
Các ngày sự lệ và các hoạt động tôn giáo diễn ra tại di tích được đông đảo nhân dân tham gia, góp phần thực hiện tốt việc phát huy giá trị của di tích.
Đất đai của di tích tuy chưa có giấy chứng nhận nhưng đã được xây tường bao bảo vệ rõ ràng, không có sự xâm chiếm.
- Đánh giá giá trị di tích
Giá trị về lịch sử, văn hóa: Chùa Nội Viên là công trình văn hóa tín ngưỡng vốn được khởi dựng từ lâu đời của cộng đồng làng xã nơi đây. Giá trị nổi bật của chùa chính là những cổ vật như: tượng thờ, cây hương đá… cho biết những thông tin về lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo của địa phương.
Giá trị về kiến trúc, nghệ thuật, thẩm mỹ: chùa Nội Viên với các công trình kiến trúc và đồ thờ tự có giá trị về mặt thẩm mỹ, nghệ thuật, có ý nghĩa trong nghiên cứu, tìm hiểu kiến trúc và đồ thờ tự truyền thống của dân tộc.
- Phân loại di tích
Di tích thuộc loại hình: Di tích lịch sử.