Chùa Chi Nội

- Lịch sử hình thành

Chùa Chi Nội được khởi dựng vào thế kỷ XVII. Đến trước năm 1925, chùa Chi Nội có các công trình kiến trúc chính là: Tam bảo, Nhà tổ, nhà khách, nhà Mẫu, Gác chuông… Tam  bảo của chùa gồm có 5 gian Tiền đường cột gỗ vững trãi và 3 gian Hậu cung tạo thành hình chữ Đinh. Nằm ở hai bên Tam Bảo có 7 gian nhà Tổ, 7 gian nhà khách cùng 3 gian nhà Mẫu, phía trước bên phải Tam bảo còn một gác chuông trên treo quả chuông lớn cao khoảng 1,5m, phía trước sân còn có cây hương.

Tháng 5 năm 1952, thực dân Pháp đã cho đốt và tiêu huỷ nhiều nhà dân và cả các công trình văn hoá tín ngưỡng của địa phương, trong đó có cả đình chùa của hai thôn Tư Vi và Chi Nội. Vì vậy mà nhiều công trình, hiện vật đồ thờ của chùa bị phá huỷ, nhưng do có sự chuẩn bị trước nên nhà sư trụ trì và nhân dân đã cất giấu và bảo quản được một số hiện vật và tượng thờ như hiện nay.

Chùa Chi Nội là nơi nuôi dấu cán bộ cách mạng, nơi Tiểu đoàn Thiên Đức đóng quân và là nơi họp thực hiện Hiệp định ngừng bắn sau chiến dịch Điện Biên Phủ giữa UBHCKC tỉnh Bắc Ninh và phái đoàn Pháp.

Ngay năm 1953, nhà chùa và nhân dân lại khôi phục lại chùa kiến trúc xây dựng đơn giản, đến đầu những năm 1960 khôi phục quy mô cấu trúc hơn trước. Từ năm 1992 đến 2001, địa phương đã nhiều lần tu tạo nên di tích có được hiện trạng như ngày nay, bao gồm Tam bảo, nhà Tổ, Vườn tháp, sân, vườn, ao.

Chùa Chi Nội được xếp hạng cấp tỉnh, QĐ số 127/QĐ-CT ngày 30/01/2004.

- Cảnh quan môi trường, đất đai.

Chùa Chi Nội hiện tọa lạc trên diện tích đất 1333,4m2, đất đã có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và đã được mở rộng hơn so với khoanh vùng thời điểm xếp hạng di tích. Chùa quay theo hướng Tây, ở vị trí giữa làng, xung quanh giáp khu dân cư. Trong khuôn viên chùa có sân, vườn tháp tổ và nhiều cây ăn quả tạo sự mát mẻ, thanh tịnh cho di tích.

- Các công trình kiến trúc.

Chùa Chi Nội có Tam bảo kiến trúc kiểu chữ Đinh gồm 3 gian Tiền đường, 2 gian Thượng điện. Cửa mở 3 gian hướng Tây kiểu thượng song hạ bản. Bộ vì nóc tòa Tiền đường kết cấu kiểu “chồng rường, tiền kẻ hậu bẩy”. Bộ khung làm bằng gỗ, mái lợp ngói.

Kiến trúc chùa được làm theo liểu bình đầu bít đốc tay ngai, hai bên hồi trước cửa là hai trụ biểu, trên đỉnh nóc đắp nổi chữ Hán “Linh Quang tự”. 

Bên cạnh các công trình kiến trúc, trong khuôn viên chùa còn có vườn tháp Tổ với 3 ngọn tháp xây gạch không trát xung quanh có tường hoa trang trí.

- Nhân vật được thờ

Giống như tất cả các ngôi chùa khác, chùa Chi Nội được dựng lên từ lâu đời để thờ Phật, thờ Mẫu, thờ các vị tổ sư là trung tâm sinh hoạt tôn giáo đạo Phật của nhân dân địa phương.

- Các hiện vật tiêu biểu.

19 pho tượng Phật

01 hoành phi

03 câu đối

- Di sản văn hóa phi vật thể gắn với di tích

Chùa Chi Nội là trung tâm sinh hoạt tôn giáo thờ đạo Phật của nhân dân địa phương, Ở đây các ngày tuần rằm, mồng một, các ngày lễ, tết nguyên đán, tết nguyên tiêu, vu lan báo hiếu, rằm tháng Bảy... nhân dân địa phương tới chùa dâng lễ phật, gửi gắm ước vọng cho bản thân và gia đình.

- Công tác bảo vệ, phát huy giá trị di tích

Chùa Chi Nội từ xưa vẫn được nhân dân địa phương gìn giữ, bảo tồn. Di tích đã được xây dựng tường bao bảo vệ, có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là căn cứ pháp lý bảo vệ di tích khỏi mọi sự xâm lấn. Tuy nhiên trong việc quản lý di tích cũng xảy ra một số bất cập, qua quá trình khảo sát chúng tôi nhận được phản ánh của nhân dân địa phương khá bức xúc về nhà sư trụ trì tại chùa gây mất hòa khí và sự đoàn kết giữa phần lớn dân làng và sư trụ trì. Chính vì vậy làm hạn chế sự phát huy giá trị di tích trong đời sống tinh thần của nhân dân.

- Đánh giá giá trị di tích

Giá trị về lịch sử, văn hóa: Ngôi chùa là chứng tích lịch sử tồn tại và phát triển của quê hương có giá trị lớn về nhiều mặt. Những hiện vật tiêu biểu bảo lưu tại chùa có giá trị về bảo tàng, nghiên cứu khoa học. Chùa là trung tâm sinh hoạt tôn giáo của cộng đồng làng xã, nơi bảo tồn, phát huy những thuần phong mỹ tục và đoàn kết cộng đồng.

Đặc biệt, chùa Chi Nội là nơi nuôi dấu cán bộ cách mạng, nơi Tiểu đoàn Thiên Đức đóng quân và là nơi họp thực hiện Hiệp định ngừng bắn sau chiến dịch Điện Biên Phủ giữa UBHCKC tỉnh Bắc Ninh và phái đoàn Pháp.

Giá trị về kiến trúc, nghệ thuật, thẩm mỹ: Chùa Chi Nội được khởi dựng từ lâu đời cho đến nay vẫn còn mang phong cách kiến trúc truyền thống cùng với hệ thống các cổ vật, tượng thờ có giá trị về nghệ thuật, thẩm mỹ.

- Phân loại di tích

Loại hình lịch sử.