Chùa An Động
- Lịch sử hình thành
Chùa làng An Động vốn được khởi dựng từ lâu đời. Đến thời Lê Trung Hưng, ngôi chùa được trùng tu mở rộng với quy mô lớn, gồm các tòa: tam bảo, nhà tổ, nhà mẫu, nhà khách, nhà sư, gác chuông, vườn tháp và các công trình phụ trợ khác. Truyền rằng, chùa rất linh thiêng, xưa kia đã từng che chở, phù trì cho nhà Vua lánh nạn ở đây, vì thế mà sau khi thoát nạn, nhà Vua đã đổi tên cho làng là “An Động”. Nhưng tiếc thay, ngôi chùa cổ kính đó đã bị phá trong tiêu thổ kháng chiến chống Pháp. Hòa bình lập lại, dân làng dựng tạm mấy gian nhà nhỏ để thờ Phật. Đến năm 1993, dân làng lại cùng nhau công đức tiền của để phục dựng lại ngôi chùa mang dáng vẻ truyền thống. Đến năm 2010, chùa được xây mới tam quan. Năm 2020 chùa được tu bổ lại tòa Tam bảo như hiện nay.
Chùa An Động được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh, theo quyết định số 934/QĐ-UBND ngày 04/8/2011.
- Cảnh quan môi trường, đất đai
Chùa An Động hiện tọa lạc tại một khu đất rộng, có diện tích 6024m2, đã có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Chùa quay hướng Tây Bắc ở vị trí đầu làng, xung quanh là giáp khu dân cư đông đúc trù mật.
- Các công trình kiến trúc
Hiện nay chùa An Động gồm tòa tam bảo to lớn có kiến trúc kiểu chữ Đinh, gồm tiền đường 5 gian, thượng điện 3 gian, bộ khung gỗ, mái ngói chồng diêm 2 tầng 8 mái đao cong. Tiền đường có vì nóc kiểu con chồng giá chiêng, liên kết với 6 hàng cột ngang và 4 hàng cột dọc. Thượng điện 3 gian, vì nóc kiểu con chồng giá chiêng, được liên kết bởi 4 hàng cột dọc và 2 hàng cột ngang. Trên các bộ phận như con rường,
đầu dư, cốn, bẩy… đều được soi gờ chỉ. Ngăn giữa tiền đường và thượng điện là bức cửa võng chạm trổ “phù dung và chim trĩ” tinh xảo nghệ thuật, sơn son thếp vàng lộng lẫy.
Nhìn tổng thể, chùa An Động có kiến trúc theo kiểu truyền thống, thâm nghiêm, linh thiêng.
- Nhân vật được thờ
Chùa là nơi thờ Phật, thờ mẫu và các vị tổ sư. Đây là trung tâm thờ Phật của nhân dân hướng con người đến những điều tốt đẹp, khuyến đến điều thiện, rời xa cái ác.
- Các hiện vật tiêu biểu
02 cây đèn gỗ to thời Nguyễn
02 cây đèn gỗ nhỏ thời Nguyễn
02 cây nến gỗ thời Nguyễn
02 lọ hương hoa gỗ thời Nguyễn
01 bát hương gỗ thời Nguyễn
03 bộ khay đài trầu nước gỗ thời Nguyễn
02 hoành phi gỗ TK XX
02 câu đối gỗ TK XX
03 tượng tam thế gỗ TK XX
01 tòa cửu long gỗ TK XX
01 tượng quan âm bồ tát gỗ TK XX
01 tượng địa tạng gỗ TK XX
01 tượng đức ông gỗ TK XX
01 tượng đức thánh hiền gỗ TK XX
- Di sản văn hóa phi vật thể gắn với di tích
Hội chùa: Ngày 15 tháng Giêng
Ngày sóc vọng: mồng một và ngày 15
Ngày Phật đản, giỗ tổ: ngày 15 tháng 9
Ngày xá tội vong nhân: ngày 15 tháng 7
Chùa An Động có ngày hội chùa vào 15 tháng Giêng. Phần lễ có dâng hương hoa, cỗ chay thờ Phật và tụng kinh lễ Phật nhằm cầu may cho dân làng và khách thập phương. Phần hội diễn ra các hoạt động văn hóa, văn nghệ trong lễ hội.
- Công tác bảo vệ, phát huy giá trị di tích
Chùa An Động vốn được chính quyền và nhân dân nơi đây bảo vệ gìn giữ trong suốt chiều dài lịch sử. Chùa đã có sư trụ trì hàng ngày đèn nhang, hương hoa dâng lên Tam bảo, tụng kinh niệm Phật, cảnh chùa cũng vì thế mà sạch đẹp, khang trang. Chính quyền địa phương cũng thường xuyên quan tâm, quản lý các hoạt động tôn giáo diễn ra tại di tích.
Các ngày sự lệ và các hoạt động tôn giáo diễn ra tại di tích được đông đảo nhân dân tham gia, góp phần thực hiện tốt việc phát huy giá trị của di tích.
Đất đai của di tích đã có giấy chứng nhận và đã được xây tường bao bảo vệ rõ ràng, không có sự xâm chiếm.
- Đánh giá giá trị di tích
Giá trị về lịch sử, văn hóa: Chùa An Động vốn được nhân dân khởi dựng từ lâu đời để thờ Phật cầu may sống hướng thiện và gắn với bề dày lịch sử, văn hiến của làng xã nơi đây. Chùa An Động còn bảo lưu được một số tài liệu cổ vật như: cây đèn, cây nến, lọ hoa… là những di sản văn hóa quý giá của quê hương, đất nước.
Chùa An Động còn luôn là trung tâm sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng của cộng đồng làng xã. Những ngày sự lệ và lễ hội truyền thống đã thu hút đông đảo nhân dân địa phương hướng về nguồn cội, đoàn kết cộng đồng, phát huy những thuần phong mỹ tục và tham gia vào những sinh hoạt văn hóa văn nghệ vui tươi lành mạnh mang đậm bản sắc dân tộc.
Giá trị về kiến trúc, nghệ thuật, thẩm mỹ: Chùa An Động được xây dựng theo lối kiến trúc truyền thống. Hầu hết các pho tượng ở đây đều được chạm khắc công phu, tài nghệ với khuôn mặt đẹp phúc hậu, chạm nổi rõ ràng từng chi tiết, nếp gấp, đường cong, thể hiện sự tài nghệ của người thợ chạm khắc thuở xưa. Chùa bảo lưu được nhiều tài liệu, hiện vật có giá trị nghệ thuật.
- Phân loại di tích
Thuộc loại hình Di tích lịch sử.